Haciz, icra takibinde borcun ödenmemesi hâlinde borçlunun mal, hak veya alacağına icra dairesince el konulmasıdır. Takip kesinleşmiş olsa bile her şey haczedilemez; kanun hem alacaklının alacağına ulaşma hakkını hem de borçlunun ve ailesinin asgari yaşam koşullarını gözetir. Bu yazı, haczin ne zaman istenebileceğini, nelerin haczedilemeyeceğini, maaş, banka hesabı, araç ve taşınmaz hacizlerini, üçüncü kişilerin haklarını ve haciz sonrasındaki süreleri genel hatlarıyla anlatır.
Haciz ne zaman istenebilir?
İlamsız takipte ödeme emrindeki süre geçtikten sonra ve borçlu itiraz etmişse itirazın kaldırılmasından sonra, alacaklı borçlunun mal beyanını beklemeksizin haciz konulmasını isteyebilir (İİK m.78). Kanunun 7251 sayılı Kanunla değişen metnine göre alacaklı, haciz talebinde bulunmadan önce Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulayabilir; sistem üzerinden haciz de talep edilebilir ve bu durumda icra dairesi tespit edilen mal, hak veya alacağı elektronik ortamda haczeder.
Haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliğ tarihinden itibaren bir yıl geçmekle düşer; itiraz veya dava hâlinde bunların başlangıcından hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre ile taksit sözleşmesinin ihlaline kadar geçen süre bu hesaba katılmaz (İİK m.78). Haciz talebi kanuni süre içinde yapılmaz veya geri alındıktan sonra yenilenmezse dosya muameleden kaldırılır. İtiraz aşaması için icra takibine itiraz rehberine bakabilirsiniz.
Haciz, alacağın ana parası, faizi ve masraflarına yetecek miktarda yapılır; bu miktarı aşacak şekilde haciz yapılamaz (İİK m.85).
Hangi mallar haczedilebilir?
Kural olarak borçlunun kendi elinde veya üçüncü kişide bulunan taşınır malları, taşınmazları, alacakları ve hakları haczedilebilir (İİK m.85). Uygulamada sık karşılaşılan haciz türleri şunlardır:
- Banka hesabı: Borçlunun bankalardaki hesapları ve alacakları, UYAP entegrasyonu üzerinden elektronik ortamda haczedilebilir.
- Maaş ve ücret: Aşağıda ayrıca anlatıldığı gibi sınırlı olarak haczedilir.
- Taşıt: Araç üzerine haciz konulması, trafik kaydına şerh edilmesiyle gerçekleşir. Sicile kayıtlı motorlu kara araçlarında satış talebi, muhafaza ve kıymet takdiri giderleriyle birlikte yapılır (İİK m.88, m.106).
- Taşınmaz: Tapu kaydına haciz şerhi işlenir. Haczolunan taşınmaz artırmaya çıkarılmadan önce borçlu, borcun karşılanmasına yetecek taşınır mal veya vadesi gelmiş sağlam alacak gösterirse, taşınmaz üzerindeki haciz baki kalmak üzere önce o mal veya alacak haczedilir (İİK m.85).
Haciz sırasında borçlu veya malı elinde bulunduran kişiler, malın üçüncü bir kişiye ait olduğunu ya da rehinli olduğunu haciz memuruna bildirebilir ve beyanın tutanağa geçirilmesini isteyebilir; bu tür mallar ile üçüncü kişi tarafından haczedilmiş veya istihkak iddia edilmiş mallar en sona bırakılır (İİK m.85).
Haczedilemeyen mallar (İİK m.82)
Kanun, bazı malların haczedilemeyeceğini açıkça sıralar. İİK m.82’ye göre başlıca haczedilemeyen şeyler şunlardır:
- Devlet malları ile özel kanunlarda haczi caiz olmadığı gösterilen mallar,
- Ekonomik faaliyeti sermayeden ziyade bedensel çalışmaya dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli eşya,
- Borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyası (para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç),
- Çiftçinin geçimi için zorunlu arazi, hayvan ve ziraat aletleri; çiftçi olmayanın mesleği için gerekli alet, edevat ve kitaplar,
- Borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacağı,
- Borçlunun haline münasip evi,
- Öğrenci bursları,
- Sağlık veya vücut bütünlüğüne gelen zararlar için tazminat olarak mağdura veya ailesine verilen paralar, bazı yardım sandıklarınca bağlanan maaşlar ve kanunda sayılan diğer gelirler.
Bu korumanın bir sınırı daha vardır. Mesleki eşya, çiftçilik malları, bağ-bahçe ve haline münasip ev gibi bazı kalemlerde koruma, borcun bizzat o eşyanın bedelinden doğmaması hâlinde geçerlidir; yani satın alınan malın bedeli ödenmediği için yapılan takipte bu mal haczedilebilir. Ayrıca bu malların değeri fazla ise, değerin haline münasip kısmı borçluya bırakılmak üzere mal haczedilip satılabilir (İİK m.82). Haczi talep edilen mal veya hakkın haczinin caiz olup olmadığını önce icra memuru değerlendirir.
Haczedilemezlik kamu düzenine ilişkin olduğundan, önceden yapılan anlaşmayla bu koruma ortadan kaldırılamaz: İİK m.82 ve m.83’te yazılı mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir (İİK m.83/a).
Maaş haczi: kanundaki sınır
Maaşlar, tahsisatlar, her nevi ücretler, ilama dayanmayan nafakalar, emekli maaşları ve sigorta veya emekli sandıklarınca bağlanan gelirler, borçlunun ve ailesinin geçinmesi için icra memurunca zorunlu olarak takdir edilen miktar düşüldükten sonra haczedilebilir. Kanunda haczedilecek miktarın bunların dörtte birinden az olamayacağı yazılıdır. Birden fazla haciz varsa haczler sıraya konur; sırada önde olan haczin kesintisi bitmeden sonraki haciz için kesintiye geçilemez (İİK m.83). Kaynak: İİK m.83, mevzuat.gov.tr metni, 15 Ekim 2026 tarihinde kontrol edilmiştir.
Geçim için bırakılacak miktar icra memurunun takdirine bağlı olduğundan, somut bir kesinti hakkında icra dairesinden bilgi almak gerekir.
Üçüncü kişideki mal, alacak ve haciz ihbarnamesi
Haciz yalnızca borçlunun elindeki mallara yönelmez; borçlunun üçüncü kişideki malı veya üçüncü kişiye karşı alacağı da haczedilebilir. Haczedilen paralar, kıymetli evrak, altın ve gümüş gibi şeyleri icra dairesi muhafaza eder; diğer taşınırlar ise masrafı alacaklıdan alınarak muhafaza altına alınır veya şartları varsa yediemine bırakılır (İİK m.88).
Borçlunun üçüncü kişiden alacağı veya üçüncü kişideki taşınır malı haczedildiğinde icra dairesi, üçüncü kişiye haciz ihbarnamesi gönderir. İhbarnamede, borcun artık yalnızca icra dairesine ödenebileceği, malın borçluya verilmemesi gerektiği bildirilir (İİK m.89). İhbarname uygulamada üç aşamalı işler:
- Birinci haciz ihbarnamesi (m.89/1): Üçüncü kişi borcu olmadığı, malın elinde bulunmadığı, borcu daha önce ödediği gibi bir savunması varsa tebliğden itibaren yedi gün içinde bunu icra dairesine bildirmek zorundadır.
- İkinci haciz ihbarnamesi (m.89/2): Üçüncü kişi yedi gün içinde itiraz etmezse mal yedinde, borç da zimmetinde sayılır ve bu durum ikinci bir ihbarnameyle bildirilir; üçüncü kişiye yeniden yedi gün itiraz süresi tanınır.
- Üçüncü haciz ihbarnamesi (m.89/3): İkinci ihbarnameye de itiraz edilmezse üçüncü kişiye onbeş gün içinde parayı ödemesi, malı teslim etmesi veya bu süre içinde menfi tespit davası açması bildirilir. Dava açılırsa ve belge süresinde icra dairesine sunulursa üçüncü kişi hakkındaki cebri icra işlemleri davanın kesinleşmesine kadar durur.
Üçüncü kişinin haciz ihbarnamesine verdiği cevap hiçbir harç ve resme tabi değildir.
İstihkak iddiası: haczedilen mal başkasının ise
Haczedilen mal borçluya değil üçüncü bir kişiye aitse veya üzerinde üçüncü kişinin rehin hakkı varsa, istihkak iddiası gündeme gelir. Borçlu elindeki malı başkasının malı olarak gösterirse ya da üçüncü kişi mal üzerinde hak iddia ederse icra dairesi bunu tutanağa geçirir ve taraflara bildirir. Alacaklı ve borçluya iddiaya itirazlarını bildirmek üzere üç günlük süre verilir; sessiz kalırlarsa istihkak iddiasını kabul etmiş sayılırlar (İİK m.96).
Malın haczine muttali olan borçlu veya üçüncü kişi, öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmazsa aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder (İİK m.96). Alacaklı veya borçlu iddiaya itiraz ederse dosya icra mahkemesine gönderilir; mahkeme takibin devamına veya tâlikine (geri bırakılmasına) karar verir. Tâlik kararında davacıdan teminat alınır. Takibin devamı kararına karşı üçüncü kişi, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmak zorundadır; açmazsa alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır (İİK m.97).
Haczedilen şey borçlunun elinde değil de hak iddia eden üçüncü kişide bulunuyorsa yük değişir: icra müdürü, istihkak davasını açmak üzere alacaklıya yedi gün süre verir; bu sürede dava açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır ve dava sonuçlanıncaya kadar mal satılamaz (İİK m.99). Taşınır malı elinde bulunduran kimsenin onun maliki sayılacağı yönündeki karine nedeniyle (İİK m.97/a) üçüncü kişi, mülkiyetini ve malı nasıl edindiğini ispatla yükümlüdür.
Haciz sonrası: satış ve süreler
Alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde haczedilen malın satışını isteyebilir; borçlunun üçüncü kişilerdeki alacağı da bu süreye tabidir (İİK m.106). Satış istenip artırma sonucu satış gerçekleşmezse, satış isteyen alacaklı için süre bir yıl daha uzar. Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamının peşin yatırılması zorunludur; yatırılmazsa satış talebi yapılmamış sayılır. Sicile kayıtlı motorlu araçlarda muhafaza gideri de bu kapsama girer.
Satış kanuni süre içinde istenmezse veya talep geri alınıp süresinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar. Satış talebi bir defa geri alınabilir. Haczin kalkmasına sebep olan alacaklı, haczin konulması ve muhafazası gibi tüm giderlerden sorumlu olur (İİK m.110).
Haczedilen malı kurtarma ve haczi kaldırma yolları
Hacizle karşılaşan borçlu veya hak sahibi, durumuna göre şu yollara başvurabilir:
- Borcun ödenmesi veya taksit anlaşması: Borcun alacaklıya veya icra dairesine ödenmesi ya da alacaklıyla icra dairesinde taksit sözleşmesi yapılması haczin kalkması yolunu açar. Taksit sözleşmesinin ihlali hâlinde haciz isteme hakkı yeniden işler.
- İcra mahkemesine şikâyet: Haciz işleminin kanuna aykırı veya hadiseye uygun olmadığı, örneğin haczedilemeyen bir malın haczedildiği veya maaş kesintisinin yanlış hesaplandığı düşünülüyorsa, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilebilir (İİK m.16). Hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde şikâyet her zaman yapılabilir.
- İstihkak iddiası ve davası: Haczedilen mal başkasına aitse yukarıda anlatılan istihkak yolu kullanılır; süreler kısa olduğundan haczin öğrenildiği günün tutulması önem taşır.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir haciz işlemi için süreler, haczedilebilirlik ve miktar, dosyanın durumuna ve belgelere göre ayrıca değerlendirilmelidir. Takip ve haciz süreçleri hakkında genel bilgi için İcra ve İflas Hukuku çalışma alanı sayfasına bakabilirsiniz. Bu konuda bilgi almak için iletişim sayfasındaki bilgileri kullanabilirsiniz.